Wejście Polski do struktur europejskich oraz sąsiedztwo z Czechami i Niemcami stwarzają dla Dolnego Śląska szczególne wyzwania i dodatkowe szanse rozwojowe. Otwarcie na międzynarodową wymianę, kooperację i współpracę, a także na lokalizację przedsiębiorstw z zagranicy podlega ważnemu kryterium międzynarodowej konkurencji. Jest ono kluczowe dla określenia „eksportowej siły” regionu, którą tworzą towary i usługi o międzynarodowej marce, będące wizytówką regionu. Siła ta tworzy postawy trwałego rozwoju oraz pozytywny wizerunek regionu w bliższym i dalszym otoczeniu. Warto zauważyć, że wpływ na nią ma również atrakcyjność biznesowa regionu, na którą składa się oferta jego zasobów i infrastruktury.
Atrakcyj¬ność Dolnego Śląska, w warunkach konkurencji międzynarodowej, w tym europejskiej, zależy od nowoczesnej infrastruktury komunikacyjnej i telekomunikacyjnej (które wymagają znaczącej poprawy), ale przede wszystkim od jakości kapitału ludzkiego lub szerzej — kapitału społecznego.
Wynikająca z udziału w europejskiej przestrzeni gospodarczej dynamizacja dolnośląskiej gospodarki jest ważnym czynnikiem działającym na rzecz powstania regionalnego systemu innowacyjnego. Innym, o podobnym charakterze, jest nasze uczestnictwo w europejskim obszarze edukacyjnym (proces boloński), co sprzyjać będzie modernizacji naszego systemu kształcenia, przede wszystkim na poziomie wyższym. Dodać wreszcie trzeba zacieśnienie związków instytucji badawczych z europejskimi partnerami (mówi się o europejskiej przestrzeni badawczej jako naturalnym uzupełnieniu integracji w innych obszarach). Innym ewidentnym czynnikiem działającym w tym kierunku jest dostęp do europejskich funduszy, w znacznej mierze skierowanych na działania proinnowacyjne.
Ten ostatni element wiąże się z naszym udziałem w polityce Unii Europejskiej, której dwa aspekty są szczególnie ważne w tym miejscu.
Po pierwsze, Unia Europejska kładzie silny nacisk na działania regionalne. Wprawdzie w Tra¬k¬¬tacie Konstytucyjnym rola regionów nie została dostatecznie zaakcentowana, ale praktyka Komisji Europejskiej jest w tym względzie wyraźna. W konsekwencji przewidywać możemy dalszy wzrost roli regionów w konstrukcji zjednoczonej Europy oraz zdecydowane przesuwanie się kompetencji w zakresie współpracy z instytucjami europejskimi z poziomu państw na poziomy regionalne. Dobrze umotywowane działania, zmierzające do zwiększenia spoistości regionów i ich sprawnego funkcjonowania, w tym prowadzące do powstawania regionalnych systemów innowacyjnych, mogą liczyć na wsparcie struktur europejskich.
Po drugie, w polityce Unii Europejskiej problematyka innowacyjności zajęła jedno z głównych miejsc, czego wyrazem stała się Strategia Lizbońska i wynikający z niej nacisk na rządy państw i regiony dla tworzenia odpowiednich dokumentów strategicznych. Wprawdzie narzędzia, za pomocą których chciano wzmacniać innowacyjność gospodarki europejskiej (a co za tym idzie — jej konkurencyjność w skali globalnej) okazały się mało skuteczne, ale nie zdezaktualizowało to samego problemu. Oczekiwać należy w najbliższym czasie nowej fazy dyskusji na ten temat i nowych rozwiązań instytucjonalnych, prawdopodobnie lepiej liczących się z organicznością procesów, które ulec powinny wzmocnieniu. Nie jest więc wykluczone, że nasz dokument strategiczny znajdzie się w głównym nurcie antycypowanych zmian.
Reasumując, ze strony Unii Europejskiej można oczekiwać daleko idącej pomocy w realizacji strategii innowacji, choć aby ją efektywnie wykorzystać, trzeba będzie uważnie obserwować zmiany w europejskiej polityce i szybko reagować na ewentualne zmiany reguł gry o europejskie środki. Ważna jest też aktywność regionu w prowadzonym dyskursie oraz sprawne promowanie regionu i jego osiągnięć w różnych obszarach.
Na koniec warto zwrócić uwagę na jeszcze dwa aspekty współpracy europejskiej. Tak więc, poza niewątpliwymi korzyściami, integracja powoduje też pewne trudności — przede wszystkim możliwość odsysania z regionu osób twórczych, bez których nie można marzyć o regionalnej innowacyjności (szerzej piszemy o tym w Aneksie 2). Jednakże współpraca europejska daje też niezwykłą szansę korzystania z dorobku innych — w tym z doświadczeń regionów, które uporały się już z problemami, które nam wciąż sprawiają trudności. Są też w Europie regiony, które lepiej radzą sobie z problemem stymulowania i rozprzestrzeniania innowacji. Z tych doświadczeń można i należy skorzystać.