Strategie

Zgodnie z zasadą zrównoważonego rozwoju zawartą w Art. 5 Konstytucji RP rozwój gospodarczy powinien odbywać się w warunkach ograniczenia presji na środowisko.
Z analizy sektorów gospodarczych, które uważa się za szczególnie ważne w kontekście trwałego, zrównoważonego rozwoju: przemysłu, energetyki, transportu, rolnictwa i gospodarki żywnościowej, gospodarki odpadami oraz konsumpcji wynika, że efektywność gospodarowania zasobami środowiska jest w Polsce niższa niż w krajach Unii Europejskiej a w gospodarce nadal duży udział mają materiało- i energochłonne gałęzie przemysłu. Szczególnie krytyczne wnioski odnoszą się do obecnej gospodarki odpadami. Niepokój budzi również przejmowanie przez społeczeństwo, wraz ze wzrostem poziomu życia, tych wzorców zachowań konsumpcyjnych, które są szkodliwe zarówno dla środowiska jak i zdrowia ludzi.

W warunkach globalizacji, charakteryzującej się m.in. szybkim wzrostem handlu międzynarodowego i inwestycji międzynarodowych, rośnie konsumpcja i produkcja powodująca silną presję na środowisko. Następuje wzrost emisji gazów cieplarnianych, powodujący zmiany klimatyczne wywołujące skrajne zjawiska pogodowe (huragany, powodzie). Rodzi to poważne konsekwencje dla infrastruktury, zdrowia ludzi i stanu środowiska. Coraz większym problemem staje się powstawanie odpadów, w tym niebezpiecznych, a także emisja substancji toksycznych z przemysłu. Budzi niepokój niezrównoważony sposób wykorzystywania wielu zasobów naturalnych poprzez nieefektywne ich zarządzanie: zanieczyszczenie ekosystemów morskich, degradacja powierzchni ziemi, utrata lasów tropikalnych.

Zrównoważony rozwój, a w tym problematyka zmian wzorców produkcji i konsumpcji jest ujęta w wielu rządowych dokumentach (szczególnie tych, które dotyczą ochrony środowiska).

W rozdziale przedstawiono stan polskiej gospodarki pod kątem jej wpływu na środowisko oraz zmiany i tendencje, zachodzące na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat (od 1990 roku). Sformułowano syntetyczną ocenę stosowanych obecnie wzorców produkcji i konsumpcji oraz wnioski co do kierunku ich zmian w obszarach przemysłu, energetyki, gospodarki odpadami, transportu, rolnictwa i gospodarki żywnościowej oraz konsumpcji, jako na te sfery funkcjonowania, w których dokonanie istotnych zmian ma kluczowe znaczenie dla wzrostu gospodarczego, ochrony środowiska i poprawy poziomu życia obywateli.

W latach dziewięćdziesiątych XX wieku w polskiej gospodarce odnotowano wysoką dynamikę wzrostu produkcji, poprawę produktywności i rentowności przedsiębiorstw, ograniczenie zagrożeń dla środowiska naturalnego. Nastąpiły korzystne zmiany w strukturze produkcji sprzedanej przemysłu, wyrażające się zwiększeniem udziału przemysłu przetwórczego i zmniejszeniem udziału kapitało- i energochłonnego górnictwa oraz kopalnictwa.

Realizowana obecnie polityka energetyczna dotyczy głównie sektora wytwarzania, w mniejszym stopniu sterowania popytem.
Procesy uzyskiwania i przetwarzania energii przyczyniają się do emisji większości podstawowych zanieczyszczeń, dla których ustalono limity międzynarodowe. Dzięki lepszym technikom produkcji, inwestowaniu w nowoczesne obiekty i urządzenia do redukcji emisji, stosowaniu czystszych paliw i zamykaniu obiektów najmniej efektywnych następuje spadek emisji zanieczyszczeń, co skutkuje poprawą stanu środowiska.

Wymagania UE zawarte w dyrektywach dotyczących zagospodarowania odpadów wynikają z praktycznej implementacji idei trwałego, zrównoważonego rozwoju w zakresie ochrony powierzchni ziemi i racjonalnego wykorzystania dóbr i usług środowiskowych. Poszczególne cele zawarte w dyrektywach odpadowych sprowadzają się do zmniejszania wpływu na środowisko z tytułu wytwarzania odpadów, co jest zgodne z oczekiwaniami związanymi z pożądanymi wzorcami produkcji i konsumpcji.

Pod względem gęstości infrastruktura transportowa w Polsce nie odbiega swoją charakterystyką od sieci transportowych innych krajów europejskich. Długość dróg publicznych w Polsce w końcu 2001 roku wynosiła 377,1 tys. km, z czego 66% stanowiły drogi o nawierzchni utwardzonej. Ogólna gęstość dróg o nawierzchni utwardzonej w końcu 2001 roku wynosiła 79,4 km na 100 km2. Polska posiada niewystarczającą sieć autostrad, których długość w 2001 roku wynosiła 398 km. Dynamiczny wzrost ilości samochodów osobowych, zwiększenie wielkości przejazdów tranzytowych oraz przejmowanie przewozu towarów przez transport drogowy spowodowały, że od roku 1990 średnio dwukrotnie wzrosło natężenie ruchu na drogach krajowych. Jednocześnie znaczące ograniczenia wydatków eksploatacyjnych na utrzymanie dróg spowodowały znaczne pogorszenie stanu infrastruktury niosące za sobą pogorszenie bezpieczeństwa i komfortu przemieszczania się oraz szybszą dekapitalizację pojazdów.
Cechą charakterystyczną obecnego modelu transportu w Polsce jest dynamiczny przyrost liczby samochodów osobowych. W 2001 roku liczba zarejestrowanych samochodów osobowych wynosiła ok. 10,5 mln. Z ogólnej liczby samochodów osobowych ponad 90% stanowiły pojazdy z silnikami benzynowymi, 8% pojazdy z silnikami o zapłonie samoczynnym, a około 2% pojazdy na inne źródła energii.